„Zdarzenia są konturami, a pamięć tym, co je wypełnia”
Korzystając z uroków pięknej pogody, nasze spotkanie Dyskusyjnego Klubu Książki odbyło się w Letniej Czytelni. Przedmiotem naszej dyskusji była powieść „Kontury” Jakuba Jarno, która pozostanie w pamięci na długo — nie tylko ze względu na samą książkę, ale przede wszystkim przez emocje i refleksje, jakie wywołała wśród klubowiczów. Już na początku rozmowy pojawił się temat autora, wokół którego od czasu debiutanckiej „Światłoczułości” narosło sporo zamieszania. Pojawiające się plotki, jakoby Jakub Jarno miał być literackim pseudonimem Remigiusza Mroza, tylko podsyciły zainteresowanie jego twórczością. Jednak po lekturze „Konturów” uczestnicy spotkania byli zgodni — bez względu na to, kto kryje się za nazwiskiem autora, mamy do czynienia z literaturą niezwykle emocjonalną i dojrzałą. Powieść skupia się na losach Wandy Jeżyńskiej — kobiety urodzonej w ostatnich dniach wojny, sieroty bez dokumentów, tożsamości i kogokolwiek, kto mógłby zapewnić jej bezpieczeństwo. Jej dzieciństwo naznaczone zostało biedą, głodem, samotnością i ciągłą tułaczką po sierocińcach, gdzie częściej doświadczała przemocy i obojętności niż troski. Klubowicze podkreślali, że historia Wandy jest opowieścią o dziecku niechcianym, które od początku życia funkcjonuje w świecie nieustannie sprawdzającym, ile jeszcze jest w stanie wytrzymać. W trakcie dyskusji zwracano uwagę, że „Kontury” nie są powieścią łatwą. To książka, która wywołuje trudne emocje i zmusza do konfrontacji z tematami zwykle głęboko skrywanymi — odrzuceniem, samotnością, przemocą i potrzebą miłości. Klubowicze zauważyli, że autor nie oszczędza swojej bohaterki, ukazując brutalną rzeczywistość socjalistycznej Polski przełomu lat 50. i 60., choć niektóre szczegóły historyczne budziły wątpliwości — szczególnie w odniesieniu do wspominanych książek czy muzyki, które nie zawsze zgadzały się z realiami epoki. Wiele emocji wzbudziły także postacie Franka Światły i Urbana Sierpińskiego — dwóch mężczyzn, którzy w różny sposób odcisnęli ślad na życiu Wandy. Dużo miejsca poświęcono również samej narracji. Klubowicze docenili sposób prowadzenia opowieści — przeplatanie narracji pierwszo i trzecioosobowej, które nie wprowadza monotonii, lecz buduje poczucie rozbitej pamięci i fragmentaryczności wspomnień. Wanda układa swoją przeszłość niczym rozbite lustro, a każdy fragment odbija inne emocje — ból, żal, tęsknotę, a czasem wdzięczność. Klubowicze zauważyli również, że dopiero w trakcie lektury zaczyna się dostrzegać, iż bohaterka prawdopodobnie cierpi na demencję starczą. Ten zabieg jeszcze bardziej komplikuje odbiór historii i sprawia, że czytelnik do końca zastanawia się, kim naprawdę jest Wanda i ile w jej wspomnieniach jest prawdy. Ogromne uznanie wzbudził język powieści — poetycki, pełen metafor, ale jednocześnie niezwykle subtelny. W pamięci uczestników szczególnie pozostały słowa: „Zdarzenia są konturami, a pamięć tym, co je wypełnia” czy „Śmierć każdemu jest dana, starość wybranym”. Klubowicze zgodnie podkreślali, że „Kontury” to książka, którą trzeba czytać bardzo uważnie, ponieważ autor wiele ukrywa między słowami. Dopiero finał pozwala spojrzeć na całą historię z innej perspektywy, wywołując konsternację i potrzebę powrotu do wcześniejszych fragmentów. To właśnie ta wielowarstwowość sprawia, że powieść tak mocno angażuje emocjonalnie i intelektualnie. Jedno jednak nie budziło wątpliwości — „Kontury” Jakuba Jarno to literatura z najwyższej półki. Subtelna, pięknie napisana i pełna emocji, których nie da się zamknąć w jednym zdaniu. To książka, która zostaje w czytelniku na długo po zamknięciu ostatniej strony — i dokładnie tak było podczas naszego spotkania.
Marcin Warmke,
moderator DKK w Świeciu
